Reportage: Theo Wubbolts
Verwonderen in Beeld & Geluid
Wat er zoal voorafging aan het nu zo bekende Dutch Audio Event was in ons land de zo geheten Firato. Een zeer grote beurs voor consumentenelektronica, lees radio, televisie en wat dies meer zij, die de laatste jaren van haar bestaan – ik meen dat de laatste nog échte Firato in 1998 werd gehouden -, zich afspeelde in de Amsterdamse RAI. Aldaar trokken – en wie geachte lezer kan zich dat nog herinneren? -, hordes bezoekers soms met winkelwagentjes langs de talrijke stands van de grote exposanten als Philips, Sony, Technics, Yamaha en vele andere bekende namen om folders te verzamelen en natuurlijk kennis te nemen van al het nieuws op het gebied van consumentenelektronica.
De organisator van dit festijn was de FIAR, voluit vereniging van Fabrikanten, Importeurs en Agenten op Radiogebied. Op 1 februari 1934 werd de Vereniging FIAR CE opgericht met een contributie van 25 gulden per jaar! Op 6 oktober 2025 is het 75 jaar geleden dat de allereerste Firato plaatsvond. Wat ooit begon als dé toonaangevende beurs voor consumentenelektronica, groeide uit tot een begrip voor iedereen die de ontwikkeling van beeld, geluid en technologie van dichtbij heeft meegemaakt. Een plek waar innovatie, consumententrends en mediacultuur samenkwamen. Op www.fiar.nl/over-fiar/geschiedenis/ is daarover veel te lezen.
Voor het
Verwonderen in Beeld & Geluid
Mediamuseum Beeld & Geluid en FIAR is dit jubileum aanleiding om de handen ineen te slaan. Op de 5e etage van Beeld & Geluid is de laatste hand gelegd aan de inrichting van ’Verwonderen’: de plek waar de ontwikkeling van beeld- en geluidsapparatuur wordt getoond in een veranderende maatschappij van de jaren ‘50 tot heden en verder. Music Emotion was van de partij en nog een enkeling uit onze AV-branche buiten de leden van de FIAR zelf.
Als geschreven, 6 oktober vond de feestelijke opening plaats in Hilversum, in het fraaie gebouw kortweg Beeld&Geluid geheten. Eva Koreman ging hierover in gesprek met Frank Rozenberg (voorzitter FIAR), Arjen Pas (productmanager Mediamuseum Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid), Bas Agterberg (conservator Media, Beeld & Geluid) en Kelli van der Waals (technologiejournalist en columnist). Via anekdotes, maar vooral aandacht voor technologische ontwikkelingen, zoals de kleurentelevisie, de compact cassette – denk aan de Walkman! – quadrofonie (zie verderop in dit artikel), de videorecorder en zeker niet te vergeten de CD-speler, ontspon zich een boeiend aaneen rijgen van producten waarvan we nu een groot aantal alweer vergeten zijn, of een ‘oh-ja-beleving’ oproepen.
Na met een vluchtige blik langs de diverse vitrines een eerste indruk verkregen te hebben van de tentoonstelling – met vele oh ja’s en ‘heb ik ook gehad’ -, vond ik genoeg reden om eens terug te keren en Arjen Pas wat nadere vragen te stellen, maar zeker ook om rustig de expositie te bekijken. Daarnaast had ik hem gevraagd of Beeld&Geluid belangstelling zou hebben voor een volgens mij museaal object dat ontbreekt in ‘Verwonderen’: de Sony SQ Decoder/Amplifier 200, uit de begin zeventiger jaren toen quadrofonie haar intrede in de huiskamers probeerde te maken, zeg maar de vroege voorloper van Dolby Surround. Ik heb zo’n apparaat in mijn verzameling en wilde er best afstand van doen wanneer daar belangstelling voor zou bestaan. En dát was er.
HVT-auteur Nico de Vries besteedde er onder mijn hoofdredacteurschap in maart 2006 nog een uitgebreid artikel aan. En even een update: “Sony had het idee om alleen de bestaande twee stereokanalen te gebruiken om toch vier kanalen over te brengen. De twee achter-kanalen werden op een speciale manier bijgemengd in het stereosignaal voor de voor-kanalen en werden bij weergave teruggewonnen door een ingewikkeld proces van optellen, aftrekken en fase verschuiven. Een dergelijk procedé wordt wel matrixcodering genoemd. Sony noemde haar systeem SQ.”
Daarnaast – hoe slim om een wereldstandaard te vermijden (sic) -, brachten ook Sansui en JVC elk een eigen systeem op de markt, maar dat is allemaal geschiedenis. Het bestaan van drie verschillende systemen maakte de markt er niet overzichtelijker op: welk systeem zou het worden? De markt heeft toen ook antwoord gegeven: geen van alle. Drie decennia later was het dankzij de digitale technieken wel mogelijk met Dolby Surround en alle varianten daarna.
De tentoonstelling
Begin 2006 werd er een ruimte vrijgemaakt in Beeld&Geluid voor een eerste opzet. Arjen Pas nam hiertoe het initiatief en ontwikkelde het verder tot in 2018 er een grote verandering geïntroduceerd kon worden. Tot de bezoekers worden scholieren/studenten gerekend van onder andere Mbo-scholen met techniek en elektronica als opleidingsniveau. Zo’n tweehonderd duizend passeerden de vitrines en kregen voorlichting over de tentoonstellingsstukken. Keurig gerubriceerd naar functie en tijd waarin ontwikkeld. Een speciaal onderwijsteam is bezig met de inhoudelijke voorlichting. Vanaf 2018 was de inzet vooral gericht op de media en in zones onderverdeeld. Op initiatief van de FIAR die een feestje wilde vieren is er nu een zeg maar heropening van de tentoonstelling gerealiseerd waarbij de nadruk vooral is komen te liggen op de ontwikkelingen en hun invloed op de maatschappij dan wel de individuele consument. In de zestiger jaren met zijn allen om de ‘buis’ met tante Hannie, of aan de radio gekluisterd op zaterdagavond met Herman Stok en later Ab Visser. Herkenbaar?
Zo niet dan spoorslags naar Beeld&Geluid alwaar je wordt getrakteerd op 75 jaar ontwikkelingen in beeld en geluid. Ik zeg, dóen! Verder is de opbouw in volle gang van het Top 2000 Café op het moment dat ik er was. Om daar aanwezig te zijn zie: www.nporadio2.nl/top2000/cafe. Ik zeg nogmaals, dóen!!